Ἅγιος Νεκτάριος
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα παιδεία. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα παιδεία. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Παρασκευή 15 Απριλίου 2016
Σάββατο 9 Απριλίου 2016
Ιστορικές περιπέτειες του Ελληνισμού - Η Μικρασιατική Καταστροφή πηγή Παιδείας στην εποχή μας*
Του
Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου
ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ
ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ
2500 χρόνια οι περιπέτειες του Ελληνισμού δεν
έχουν τέλος. Γνωρίσαμε τρεις μείζονες περιόδους που ήμασταν υποταγμένοι σε αυταρχικούς
κυρίαρχους: την Ρωμαιοκρατία, την Φραγκοκρατία και την Τουρκοκρατία. Ο κεφαλλονίτης
Ακαδημαϊκός και σημαντικός ιστορικός Διονύσιος
Ζακυθηνός, γράφει:
«Η Ρωμαιοκρατία και η Τουρκοκρατία,
εκτιμώμεναι και κρινόμεναι υπό το φως των σημερινών δεδομένων της επιστήμης,
αποδεικνύονται μείζονες της Ελληνικής Ιστορίας. Τα διδάγματα τα οποία αντλούμεν
από την σπουδήν των, είναι φωτεινά και αισιόδοξα. Άπαξ δια παντός λέγομεν ότι δεν
υποτιμώμεν τας συμφοράς, τους διωγμούς, την ανυπολόγιστον φθοράν των ανθρώπων
και των πραγμάτων, τους εξανδραποδισμούς, τας πικρίας, τους χλευασμούς και τας
ταπεινώσεις. Το μαρτυρολόγιον εις αμφοτέρας τας περιόδους είναι μακρόν. Αλλ’ αι
μεγάλαι εποχαί δεν μετρούνται με το μέτρον των θυσιών. Είναι μεγάλαι εποχαί εκείναι, αι οποίαι μετουσιώνουν τας θυσίας, τας
συμφοράς, τα ερείπια, τα δάκρυα, εις κινούσας δυνάμεις, εις όργανα
αναγεννήσεως, εις εθνικάς και υπερεθνικάς υπεραξίας, ένθα δεσπόζει η ηγεμονία
του πνεύματος». (Διον. Α. Ζακυθηνού «Μεταβυζαντινά και Νέα
Ελληνικά», Αθήναι, 1978, σελ. 15)
Για τη Φραγκοκρατία και την
Ενετοκρατία ο Διον. Ζακυθηνός σημειώνει ότι
ο Ελληνισμός υπέστη άλλου τύπου καταπίεση, σε σχέση με την Τουρκοκρατία
και δέχθηκε ισχυρότατες επιδράσεις από το δυτικό
πνεύμα.
Παρόλη αυτή την καταθλιπτική ατμόσφαιρα ο πολιτισμός των
Ελλήνων των Ιονίων νήσων εξακολουθεί,
σε όλο το διάστημα της σκλαβιάς, να «διαποτίζεται
βαθύτατα υπό του επικρατήσαντος μετά την Άλωσιν πνεύματος της Ορθοδόξου
κοινότητος, η οποία είναι πραγματικότης πέρα της θρησκευτικής ή εκκλησιαστικής
σημασίας και η οποία μεταβάλλεται εις πραγματικήν πολιτιστικήν κοινότητα». (αυτ. σελ. 379)
*
Ομιλία στο Πνευματικό Κέντρο της Μητροπόλεως Κερκύρας, την 28η
Μαρτίου 2016
Στα «προλεγόμενά» του, στο «Ρεμπελιό των
ποπολάρων», ο Ζακυθινός συγγραφέας Διονύσιος Ρώμας (1906-1981) σημειώνει:
«Η ηθική και υλική Οδύσσεια της
μεταβυζαντινής Ρωμιοσύνης δεν είναι νοητή αν δεν αναλυθεί φασματικά το
<Νεοελληνικό Φως> στους παράγοντες που το συνθέτουν. Ένα πνευματικό
<ζωνάρι της Παναγιάς> μ’ ακραία εξωελληνικά όρια τη Βενετιά και τις
Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, γεφυρώνει Πόλη, Κρήτη, Επτάνησα, Άθω, Μοριά και
Ήπειρο, φωτίζοντας ιδιόμορφα το Νεοελληνικό μας κόσμο». (Διον.
Ρώμα «Το ρεμπελιό των ποπολάρων», Βιβλ. της <Εστίας>, Αθήναι, 1979, σελ.
11-14). Ο
Ρώμας στα χρώματα που φωτίζουν το Γένος στην πορεία Του πρώτο βάζει το
Ορθόδοξο! Σημειώνει: « Δεν πρέπει να
ξεχνάμε πως η Ορθόδοξη Εκκλησία στάθηκε αιώνες ολόκληρους η πραγματική
<Πατρίδα> της Ρωμιοσύνης».(Αυτ.
σελ. 13).
Ο
Λευκάδιος ιδιοφυής ιστοριοδίφης Σπυρίδων Ζαμπέλιος έγραψε για την επιβίωση του
Ελληνισμού υπό ξένη και αυταρχική εξουσία:
«Η
Ελλάς εν ψαλμωδίαις και δοξολογίαις εκ των βυζαντινών ερειπίων ανηγέρθη!
Ευηγγελίσθη την ημέραν του Ευαγγελισμού, αλαλαζούσης αυτή της Χριστιανωσύνης!...Η
Ελληνική εθνικότης ανέζησεν εν τω σημείω του Σταυρού!»
(
Σπυρίδωνος Ζαμπελίου «Άσματα Δημοτικά της Ελλάδος», Τυπογρ. ΕΡΜΗΣ, Κέρκυρα,
1852, σελ. 585-586).
Και ο επίσης ιδιοφυής Αθηναίος,
Γαλαξειδιώτικης καταγωγής, ιστοριοδίφης Κωνσταντίνος Σάθας περιέγραψε ως
ακολούθως τις περιπέτειες του Ελληνισμού:
«Εάν Έθνος εν τω κόσμω δύναται να
σεμνύνηται δια το ευγενές της καταγωγής του, αναντιρρήτως τούτο είνε το
Ελληνικόν. Η περιβάλλουσα ταύτην αίγλη εξηγοράσθη δια σειράς μαρτυρίων και το
δίπλωμα της τοιαύτης ευγενείας είναι γεγραμμένον με αίμα. Φοβεραί κατά της
κεφαλής του ενέσκηψαν λαίλαπες, άγρια και απειλητικά εκυλίσθησαν κύματα, και ο
μαρτυρικός ούτος λαός εδιώχθη, εδούλευσε, κατώκησεν εντός ερειπίων, εκολύμβησεν
εντός αιμάτων, αλλ’ ο υπό τα ζοφερά εκείνα νέφη στιγμιαίως κρυβείς ήλιος του
Ελληνισμού δεν εβράδυνε να ανατείλη και διασκεδάση την επικρεμασθείσαν αχλύν, η
δε μυστηριώδης απορροφητική αυτού δύναμις να εξελληνίση παν το ξενικόν... Σύναμα δε ετέρα τάξις πατριωτών προς τον
ουρανόν την διάνοιαν επαίρουσα... (Ούτοι) ελάμβανον τον σταυρόν επί των ώμων
και μετά χαράς ανεκφράστου προσέφερον τον τράχηλον εις την μάχαιραν των δημίων». (Κων. Σάθα «Τουρκοκρατούμενη
Ελλάς», Εκδ. τεκ. Ανδ. Κορομηλά, Αθήνησι, 1869, σελ α-β).
Ο διεθνούς φήμης Άγγλος
ιστορικός και μεσαιωνοδίφης Στήβεν Ράνσιμαν σημειώνει για την επιβίωση του
Ελληνισμού κατά την Τουρκοκρατία:
«Ο
Ελληνισμός επέζησε γαλουχούμενος από την Εκκλησία, επειδή οι Έλληνες δεν έπαψαν
ποτέ να ελπίζουν και να κάνουν σχέδια για την ημέρα που θα ανακτούσαν την
ελευθερία τους».(Στ. Ράνσιμαν «Η Μεγάλη Εκκλησία εν αιχμαλωσία»,
Α΄Τόμος, Εκδ. Μπεργαδή, Αθήνα, 1979, σ. 83)
Όλοι οι βαθείς, έντιμοι και χωρίς
ιδεολογικές ή άλλες προκαταλήψεις επιστήμονες ιστορικοί αναγνωρίζουν ότι η
Ορθόδοξη Εκκλησία ήταν η κιβωτός του Έθνους, που το διέσωσε κατά την επί αιώνες
δουλεία του και το οδήγησε στην ελευθερία. Ήδη αναφέρθηκε η διαπίστωση του
Ζακυθηνού, ότι οι Μάρτυρες και οι Νεομάρτυρες
ήσαν οι τονωτικές ενέσεις για την με τόσα βάσανα πορεία των Ελλήνων. Την προσφορά των Νεομαρτύρων περιγράφει
πολύ εκφραστικά ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης. Χαρακτηρίζει θαύμα την
θυσία τόσων αθλητών της πίστεως υπό σκληρό ζυγό και όταν φαίνονταν όλα χαμένα:
Όταν ο φόβος του Θεού είχε εκλείψει, η πίστη ασθενήσει, η ελπίδα λιγοστέψει, η
κακία περισσεύσει, η ανομία πληθυνθεί, η αγάπη ψυγεί. Και προσθέτει ο Άγιος: «Κατά αλήθειαν τούτο είναι ένα θαύμα παρόμοιον
ωσάν να βλέπει τις εις την καρδίαν του χειμώνος εαρινά άνθη και τριαντάφυλλα.
Μέσα εις την βαθυτάτην νύκτα, ημέραν και ήλιον. Μέσα εις το ψηλαφητόν σκότος,
φώτα λαμπρότατα. Εν τω καιρώ της αιχμαλωσίας ελευθερίαν και εν τω καιρώ της
τωρινής ασθενείας υπερφυσικήν δύναμιν...». (Αγίου Νικοδήμου
Αγιορείτου «Νέον Μαρτυρολόγιον», Εκδ. ΑΣΤΗΡ, Αλ. & Ε. Παπαδημητρίου, Εκδ. 3η,
Αθήναι, 1961, σελ. 9-10).
Η
ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ
Ως προς το γεγονός της Μικρασιατικής
Καταστροφής οφείλω πρώτον να σημειώσω ότι ο
Μικρασιατικός Ελληνισμός έζησε υπό τη σκληρότατη δουλεία των Οσμανλήδων από το
1302 έως τη συνθήκη του Μούδρου (1918), δηλαδή για 616 χρόνια. Ο Σπύρος Βρυώνης
θεωρεί ότι η αιχμαλωσία των Ελλήνων της Μικράς Ασίας κράτησε εννέα αιώνες, από
τη Μάχη του Μαντζικέρτ (1071) έως το 1918. Μάλιστα στο βιβλίο του «Η παρακμή
του μεσαιωνικού Ελληνισμού στη Μικρά Ασία και η διαδικασία εξισλαμισμού από τον
11ο έως τον 15ο αιώνα» αποδεικνύει ότι η υπό τους Οσμανλήδες
αιχμαλωσία των Ελλήνων της Μικράς Ασίας από τον 11ο έως τον 15ο
αιώνα ήταν πολύ σκληρότερη από αυτήν μετά την Άλωση της Κωνσταντινουπόλεως, έως
την κατάκτηση της εξουσίας από τους Νεότουρκους και την έναρξη της Γενοκτονίας
σε βάρος των Ελλήνων και των άλλων Χριστιανών της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Το θαύμα της επιβίωσης του Ελληνισμού στη
Μικρά Ασία είναι μεγαλειώδες, με επική έκταση και στηρίχθηκε στην Πίστη Του και
το πολύ αίμα που χύθηκε από τους Νεομάρτυρες.
Για την έναρξη της Γενοκτονίας των Ελλήνων
από τον Οθωμανό και Νεότουρκο Δυνάστη υπάρχουν διάφορες χρονολογίες. Ορισμένοι
υποστηρίζουν ότι άρχισε με την πραξικοπηματική ανάληψη της εξουσίας από τους Νεότουρκους
το 1909. (Βλ. σχ. John Freely “Istanbul – The imperial city”, Penguin
Books, London, 1998, p. 288-289). Πράγματι
από τότε αρχίζει να σχεδιάζεται και να υλοποιείται το σχέδιο για «μονοεθνικό τουρκικό κράτος», σε
αντικατάσταση της πολυεθνικής οθωμανικής αυτοκρατορίας. Από τότε πολλά μέτρα
που αναγγέλθηκαν προς όφελος δήθεν της ισότητας των υπηκόων του κράτους στην
ουσία ήσαν μέτρα καταπίεσης σε βάρος των Ελλήνων και των άλλων χριστιανικών εθνοτήτων.
Τέτοια ήσαν η υποχρεωτική στράτευση, η άρση των όποιων προνομίων και ο
εμπορικός αποκλεισμός.
Άλλοι θεωρούν ως ημέρα έναρξης της Γενοκτονίας
την 25η Ιανουαρίου 1913, κατά την οποία οι Τσέτες μπήκαν στο χωριό της
Ανατολικής Θράκης Οικονόμειο και έσφαξαν όλους τους κατοίκους του, με πρώτους
τους ιερείς τους. Η σφαγή του Οικονομείου είναι η πρώτη καταγεγραμμένη έκφανση
της Γενοκτονίας των Ελλήνων της Ανατολής.
Πολλοί ιστορικοί θεωρούν ως ημερομηνία
έναρξης της Γενοκτονίας την 12η Ιανουαρίου 1914, όταν ο
Ιεροεθνομάρτυς Χρυσόστομος, Μητροπολίτης Σμύρνης, με επίσημο γράμμα του προς το
Οικουμενικό Πατριαρχείο καταγγέλλει την
έναρξη των σφαγών στην Ιωνία. Γράφει στην επιστολή του:
«Θεωρώ
καθήκον να γνωρίσω, ότι συστηματικός διωγμός ήρχισεν ασκούμενος κατά των
κατοικούντων τα παράλια της Μ. Ασίας πληθυσμών, αι εκδηλώσεις του οποίου
ρίπτουσιν εις απόγνωσιν τους περίφοβους Χριστιανούς». (Το
Αρχείον του Εθνομάρτυρος Σμύρνης Χρυσοστόμου, ΜΙΕΤ, Τόμος Β΄,45-46).
Γράφω αυτά για την έναρξη της Γενοκτονίας
για να υποστηρίξω την αλήθεια, ότι η Καταστροφή του 1922 δεν ήταν ένα γεγονός
μιας χρονικής στιγμής ή απόρροια της εισβολής των Ελλήνων στη Μικρά Ασία. Ήταν
αποτέλεσμα μιας πολυετούς και λυσσώδους επίθεσης και συστηματικής Γενοκτονίας
των Νεοτούρκων και των Κεμαλιστών σε βάρος του Ελληνισμού της Μικράς Ασίας και
της Ανατολικής Θράκης. Ήταν επίσης αποτέλεσμα της πετυχημένης στην αρχή αλλά
και της, λόγω της αλλαγής στάσης των ισχυρών της Γης έναντι του Δικαίου και των
λαθών της κυβέρνησης της Ελλάδος, καταστροφικής τελικά επιχείρησης
απελευθέρωσης και διαφυλάξεως των Ελλήνων της Μικράς Ασίας. Όταν οι Νεότουρκοι και ο Κεμάλ αναρριχήθηκαν στην
εξουσία είχαν προδιαγράψει το μέλλον των υποδούλων Ελλήνων. Θα τους εξόντωναν. Αυτό αποδεικνύεται
από τα επίσημα έγγραφα της εποχής και από την τύχη που είχαν οι απομείναντες με
τη Συνθήκη της Λοζάνης Έλληνες στην Κωνσταντινούπολη, και στα νησιά Ίμβρο και
Τένεδο.
Η
ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΩΣ ΠΗΓΗ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΜΑΣ
Το τρίτο σημείο αφορά στους σημερινούς
Έλληνες: Η Μικρασιατική καταστροφή ως πηγή Παιδείας στην εποχή μας. Για τους
Έλληνες διαχρονικά ο όρος Παιδεία σημαίνει
κυρίως ανατροφή, διδασκαλία της αρετής, κατά τον ορισμό του Πλάτωνα: «Παιδείαν δη λέγω την παραγιγνομένην πρώτον
παισίν αρετήν». (Νόμοι 653C). Αυτήν την αρετή
μας δίδαξε τόσο το ίδιο το γεγονός της Καταστροφής, όσο και όσα μας δίδαξαν με
το έργο και το λόγο τους όσοι Έλληνες διέφυγαν της Γενοκτονίας και ήρθαν
κατεστραμμένοι στην ελεύθερη Ελλάδα.
Η Καταστροφή είναι απόρροια της
επικράτησης στις αποφάσεις των Μεγάλων Δυνάμεων του, κατά τη στυγνή και στενή
αντίληψη τους, δικού τους συμφέροντος επί του Δικαίου. Ενώ στην αρχή παρότρυναν
την Ελληνική Κυβέρνηση και συνέπλευσαν μαζί της για την απελευθέρωση μέρους της Ιωνίας με τη
Συνθήκη των Σεβρών, τελικά επέλεξαν μια
ισχυρή και μεγάλη σε έκταση μουσουλμανική Τουρκία παρά μια μεγάλη και ισχυρή χριστιανική Ορθόδοξη
Ελλάδα. Βέβαια ήταν και η ενδημούσα στον Ελληνισμό εθνοκτόνα ψυχική ασθένεια
της διχόνοιας. Γράφει ο Χρ. Εμ. Αγγελομάτης: « Το Έθνος είχε βαθείαν την πίστιν εις την ψυχήν του, ότι ο ελληνικός
στρατός δεν ηττήθη εις την Μικράν Ασίαν. Ότι υπήρξε το εξιλαστήριον θύμα της
διαμάχης των μεγάλων χριστιανικών δυνάμεων και της αδελφοκτόνου διχονοίας».
(Χρ.
Εμ. Αγγελομάτη «Χρονικόν Μεγάλης Τραγωδίας», Βιβλιοπ. Της «Εστίας», Εκδ. 2α,1971,
σελ. 8).
Η Καταστροφή, όπως σημειώνει ο Χρ.
Αγγελομάτης, αποτέλεσμα της διχόνοιας και του απύθμενου μίσους που
καλλιεργήθηκε τότε μεταξύ των Ελλήνων και προκάλεσε τον εθνικό διχασμό. Είναι
λυπηρό ότι σ’ αυτόν τον διχασμό συνέβαλε και η ποιμαίνουσα Εκκλησία. Η διχόνοια
είναι ελάττωμα των Ελλήνων από τα αρχαία χρόνια έως και τις ημέρες μας. Να
θυμηθούμε το Πελοποννησιακό Πόλεμο, τους ανταγωνισμούς των αυτοκρατόρων στη
Ρωμέϊκη (Βυζαντινή) Αυτοκρατορία, τα Κόμματα – Ρωσικό, Γαλλικό, Αγγλικό – μετά
την απελευθέρωση στη μικρή Ελεύθερη Ελλάδα, τη δολοφονία του Καποδίστρια, την
καταδίκη και φυλάκιση του Κολοκοτρώνη, τους Βασιλικούς με τους Βενιζελικούς,
τους κομμουνιστές με τους υπόλοιπους Έλληνες, τα πράσινα και γαλάζια καφενεία,
και, πρόσφατα, τους «μνημονιακούς» και τους
«αντιμνημονιακούς»...
«Η
διχόνοια, που βαστάει ένα σκήπτρο η δολερή καθενός χαμογελάει παρ’ το λέγοντας
και συ» (Στιχ. 144) γράφει στον Εθνικό μας Ύμνο εις την
Ελευθερίαν ο εθνικός μας ποιητής Διονύσιος Σολωμός. Και μας συμβουλεύει: «Κειο το σκήπτρο που σας δείχνει έχει
αλήθεια ωραία θωριά. Μην το πιάστε, γιατί ρίχνει εισέ δάκρυα θλιβερά» (Στιχ. 145). Εμείς ακόμη το πιάνουμε
και το σφιχταγκαλιάζουμε, χύνοντας πράγματι πολλά δάκρυα πικρά...Μοιάζουμε με
τους εξαρτημένους από τα ναρκωτικά... Ως Παιδεία πρώτον λοιπόν να διδαχθούμε να
ρίξουμε τον εγωισμό μας, να ταπεινωθούμε, να αναγνωρίσουμε τα σφάλματά μας και
να ακούσουμε τη φωνή του εθνικού μας ποιητή: «Στο αίμα αυτό, που δεν πονείτε για Πατρίδα, για Θρησκειά, σας ορκίζω
αγκαλιασθήτε σαν αδέλφια γκαρδιακά». (Στιχ. 149).
Η κρίση που διερχόμαστε θα έπρεπε να μας έχει
διδάξει και να έχουμε διορθώσει πολλά κακώς κείμενα στη χώρα μας. Πρώτα τους
εαυτούς μας. Είναι λυπηρό για το μέλλον του Έθνους ότι πολύ λίγο έχουμε
βελτιωθεί ως χαρακτήρες. Αντιστεκόμαστε για να μείνουμε ίδιοι. Δεν αναφέρομαι
στην οικονομική αφαίμαξη που υφιστάμεθα ως Έλληνες, αλλά κυρίως στην ηθική και
πνευματική μας κατάπτωση. Η δημαγωγία των πολιτικών ανταγωνίζεται την
ανευθυνότητα των πολιτών.
Ως προς το τι μας δίδαξαν οι Μικρασιάτες. Πρώτα την Πίστη. Μέσα σε μύρια βάσανα
ποτέ δεν απομακρύνθηκαν από την Πίστη τους, από την Εκκλησία. Η ενορία ήταν το
κέντρο της ζωής όλων. «Η Ορθόδοξη
Εκκλησία δεν υπήρξε μόνον ο φορέας της θρησκευτικής καθοδήγησης, αλλά παρείχε
φιλανθρωπικές, διοικητικές και εκπαιδευτικές υπηρεσίες στο ποίμνιό της». (Στ.
Ανεστίδη «Το Οικ. Πατριαρχείο υπό Οθωμανική κυριαρχία, 1453-1923», Κυρ.
Ελευθεροτυπίας «Ιστορία Μικράς Ασίας - Οθωμανική κυριαρχία», 4ος
Τόμος, σελ. 79).
Είναι
πολύ συγκινητικό όσο και διδακτικό το ότι κατά την Καταστροφή στα ελάχιστα που οι
Έλληνες πρόσφυγες έβαλαν στον ντορβά τους ήσαν οι ιερές εικόνες.
Η Πίστη τους οδηγούσε στην Ελπίδα.
Παρά τα βάσανα από τα οποία υπέφεραν επί αιώνες ποτέ δεν έχασαν την ελπίδα τους
και την αισιοδοξία τους για ένα καλύτερο αύριο. Δεν καταθλίβονταν και δεν διανοούνταν αυτοκτονίες ή άλλες
αυτοκαταστροφικές ενέργειες.
Το δεύτερο δίδαγμα είναι ότι
σωθήκαμε ως Ελληνισμός με την ανάπτυξη
της εκπαίδευσης και τη διατήρηση της γλώσσας. Μαζί με την Πίστη και την
Ελπίδα η γλώσσα και τα ελληνικά σχολεία συντήρησαν την εθνική συνείδηση και διατήρησαν
την αυτοσυνειδησία των Ελλήνων στις υποδουλωμένες περιοχές στους Τούρκους.
Ηρωίδες οι εκεί δασκάλες, όπως η γιαγιά μου Βασιλεία και ήρωες οι δάσκαλοι,
όπως ο παππούς μου, ο παπά Γιώργης. Ήσαν αυτές και αυτοί που μπόρεσαν να
σταθούν αντιμέτωποι στις ωμότητες της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ειδικότερα για
τις δασκάλες να σημειώσουμε αυτό που γράφει η Άννα Μπαλή: «Μη φανταστεί κανείς τις γυναίκες σαν γυναίκες κάποιας σεβαστής
ηλικίας, στεγνές και στριφνές! Ή χειραφετημένες φεμινίστριες, ή ακόμα κατά τύχη
δασκάλες σημερινής δημοσιοϋπαλληλικής ωχαδερφικής νοοτροπίας!!! Όχι βέβαια! Οι
πιο πολλές κοριτσόπουλα 16 – 18 ετών που μόλις τέλειωναν το Παρθεναγωγείο
ξεκινούσαν την αποστολή διδασκαλείας...». ( Άννας Μπαλλή «Κάποιες
δασκάλες κάποτε...(Μαρτυρίες)», Εκδ. Πελασγός, Αθήνα, 1994, σελ. 9).
Η γλώσσα και η ιστορία, αυτά τα δύο ζωτικά μέσα για την επιβίωση του
Ελληνισμού, τα τελευταία χρόνια
κακοποιούνται και χρειάζεται η συνδρομή της οικογένειας και βεβαίως της
Εκκλησίας για να διασωθούν.
Το εκπληκτικό είναι πως στις αρχές του
20ού αιώνα στη Μικρά Ασία τίποτε δε θύμιζε ότι στο μισό 15ο και στον
16ο αιώνα, δηλαδή για 150 χρόνια μετά την Άλωση, δεν υπήρχαν καθόλου
σχολεία! Κατά τα χρόνια αυτά «μόλις ίχνη
Σχολών και λογίων τινών ανδρών τήδε κακείσε των Επαρχιών απαντώμεν δια την
ιστορικών μαρτυριών έλλειψιν. Αλλά και τα εκασταχού παιδευτήρια ήσαν μικρά και
ταπεινά, εν μεν ταις μεγαλοπόλεσι παρά ταις Επισκοπαίς, εν δε ταις μικραίς παρά
τοις ναοίς, εσθ’ ότε και παρά ταις παρακειμέναις Μοναίς, και ταύτα υπό ιερέων ή
μοναχών διευθυνόμενα, χρωμένων ως επί το πολύ ταις εκκλησιαστικαίς βίβλοις».
(Ματθαίου
Παρανίκα Σχεδίασμα περί της εν τω
Ελληνικώ Έθνει καταστάσεως των γραμμάτων από Αλώσεως Κωνσταντινουπόλεως (1453)
μέχρι των αρχών της ενεστώσης (ΙΘ΄.) εκατονταετηρίδος». (Εν Κωνσταντινουπόλει,
Τυπογρ. Α. Κορομηλά, 1867, Ανατ. Διονυσίου Νότη Καραβία, Αθήνα, MCMXCII, σελ. 40).
Στους 18ο, 19ο και αρχές 20ού αιώνες
αναδείχθηκαν μείζονες Διδάχοι του
Γένους, στους οποίους οι περισσότεροι ήσαν κληρικοί. Από το μηδέν και μετά από 450 χρόνια απάνθρωπης σκλαβιάς το 1904 στην
Τουρκία υπήρχαν 2682 ελληνικά σχολεία, στα οποία φοιτούσαν 97.858 μαθητές και
51.741 μαθήτριες. (Από το Ημερολόγιο Βρεττού έτους 1907,
σελ. 326). Το θαυμαστό ήταν πως στη Μικρά Ασία και στις άλλες
υπόδουλες περιοχές στους Οθωμανούς πολύ ενωρίς και πάντως πολύ ενωρίτερα από
την Ελεύθερη Ελλάδα ιδρύθηκαν Παρθεναγωγεία προς εκπαίδευση των κοριτσιών. Στα
Γιάννενα ο ηγούμενος Επιφάνιος (1688-1742) άνοιξε την πρώτη συστηματική σχολή
και πρόβλεψε δάσκαλο για να διδάσκει γράμματα ελληνικά και σε κοράσια. Γύρω στα
1815 και έως το 1821 η Ευανθία Καΐρη «εξήσκει το διδασκαλικόν επάγγελμα εις
κοράσια των Κυδωνιών» (Δ.Σ. Μπαλάνου « Ημερολόγιον Μεγάλης
Ελλάδος» έτους 1927, σελ. 376). Σημειώνεται ότι στην Αθήνα το πρώτο
Παρθεναγωγείο ιδρύθηκε το 1831 από το ζεύγος Χιλλ.
Συμπερασματικά, τα όσα αντλούμε από τους
Μικρασιάτες και τη Μικρασιατική Καταστροφή μας εφοδιάζουν με τα ζώπυρα εκείνα στοιχεία
της Παιδείας, με την οποία οφείλουμε να πορευθούμε για να επιζήσουμε ως Έθνος.
Πιο συγκεκριμένα, το θαύμα των υποδούλων
Ελλήνων στη Μικρά Ασία επετελέσθη βεβαίως λόγω της ακραδάντου Πίστεως και της ισχυρότατης
Ελπίδας που διέθεταν, αλλά και χάρη στα
εξαιρετικά προσόντα και στην ανάπτυξη και ανάδειξη των ικανοτήτων και των αρετών
τους, όπως ήταν η δημιουργικότητα, η επιμονή, η υπομονή, η μεθοδικότητα, η
εργατικότητα και το πνεύμα της οικονομίας. Αυτά τα λέγω από προσωπικά
βιώματα. Μου τα έμαθε η σοφή Μικρασιάτισσα
γιαγιά μου και η γλυκύτατη μητέρα μου. Με συμβούλευσαν με τα λόγια και
το παράδειγμά τους ποτέ να μη χρωστάω, πάντα να ζω λιτά και να μην απλώνομαι σε
δαπάνες μεγαλύτερες των εσόδων μου, πάντα, όσα και αν εισπράττω, κάτι να βάζω
στην άκρη για την ώρα της ανάγκης, και αν στην ανάγκη χρειαστεί να δανειστώ, πρώτα να πληρώνω το
δάνειο και να ζω με τα υπόλοιπα. Επίσης να εργάζομαι έτσι ώστε να αισθάνονται
οι εργοδότες ή οι πελάτες ότι άξια μου δίνουν από τα χρήματά τους.
Σήμερα αν ζούσαν οι Μικρασιάτες
πρόγονοί μας θα χαμογελούσαν με τα παράπονά μας για την κρίση που βιώνουμε
και που, επαναλαμβάνω, δεν είναι τόσο οικονομική, όσο ηθική και πνευματική.
Εκείνοι χάσανε το βιός τους ολοκληρωτικά, χάσανε τα πάντα και ξεκίνησαν από το
μηδέν σε ένα αφιλόξενο περιβάλλον. Και όχι μόνο επέζησαν, αλλά αναπτύχθηκαν και
συντέλεσαν στην ανάπτυξη των γραμμάτων, των τεχνών, της οικονομίας της Ελλάδος.
Θυμάμαι τον Μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο, που είχε πει ότι στην εποχή μας
κινδυνεύουμε να πάθουμε τη χειρότερη καταστροφή από τις δύο προηγούμενες. Αυτό
γιατί στην Άλωση της Κωνσταντινούπολης, χάσαμε την ελευθερία μας, αλλά
διατηρήσαμε την ταυτότητά μας, το βιός μας. Στη δεύτερη καταστροφή, το 1922,
χάσαμε τη γη και το βιός μας, αλλά διατηρήσαμε την ταυτότητά μας. Τώρα κινδυνεύουμε να έχουμε γη, αλλά να μην
έχουμε ταυτότητα και να καταντήσουμε μαριονέτες της παγκοσμιοποίησης.
Σ’ αυτό το ζόφο που βρισκόμαστε έχουμε ως εφόδια τα όσα διδαχθήκαμε από τους
Μικρασιάτες και τις Μικρασιάτισσες προγόνους μας. Διαχρονικά αποδεικνύεται πως
όταν είμαστε στα δύσκολα, όταν δεν φαίνεται από πουθενά φως, όταν κινδυνεύει η
ύπαρξή μας, τότε θαυματουργικά
κινητοποιούνται οι αρετές μας, που είναι σε λήθαργο. Και τότε μεγαλουργούμε.
Αυτός είναι ο Ελληνισμός. Όλα όσα ζούμε σήμερα είναι ένας εφιάλτης. Θα περάσει.
Μακάρι να ανθήσει στις καρδιές μας η αγάπη στον
Χριστό, όπως την είχαν οι Μικρασιάτες και οι Μικρασιάτισσες, και να γίνουμε πάλι παράδειγμα προς μίμηση
για όλους τους λαούς. Η τεχνολογία αναπτύσσεται με ιλιγγιώδη ταχύτητα και μεγάλος
είναι ο πειρασμός να αυξηθεί στον άνθρωπο ο εωσφορικός εγωισμός και η
ψευδαίσθηση της «απελευθέρωσής» του από
τον Θεό, που για τον Ντοστογιέφσκι σημαίνει εξαφάνιση του εσχάτου ορίου της
ανθρώπινης κτηνωδίας. Μέσα σε αυτόν τον αθεϊστικό,
υλιστικό και ηδονιστικό κόσμο, ο Ελληνισμός, είμαι βέβαιος, θα διδάξει πάλι ότι
υπάρχει η αθάνατη ψυχή, που δεν νικιέται από τίποτε. Γιατί νικητής της φύσης
και της ύλης είναι ο Σταυρωθείς για τη
σωτηρία μας και Αναστηθείς Κύριος μας, Ιησούς Χριστός.-
Ενδεικτική
βιβλιογραφία
-Οικουμενικό Πατριαρχείο
«Μαύρη Βίβλος Διωγμών και Μαρτυρίων του εν Τουρκία Ελληνισμού 1914-1918», Εν
Κωνσταντινουπόλει. Εκ του Πατριαρχικού Τυπογραφείου,1919, Ανατ. Εκδ. Αρσενίδη
-Freely John “Istanbul the imperial city”, Penguin, London, 1998.
-Mcgrath Alister «Το λυκόφως του αθεϊσμού», Εκδ.
Ουρανός, Αθήνα, 2008
-Nahum Henri “Juifs de Smyrne XIX –XX siècle”, Aubier
Histoires, Paris, 1997.
- Αγίου Νικοδήμου του
Αγιορείτου «Νέον Μαρτυρολόγιον», Αστήρ, Εκδ. τρίτη, Αθήναι, 1961.
-Αγίου Χρυσοστόμου,
Μητροπολίτη Σμύρνης « ΤΟ ΑΡΧΕΙΟΝ - Β΄ Τόμος (1910-1914)», ΜΙΕΤ, Αθήνα 2000.
-Αγγελομάτη Χρ. Του Εμ.
«Χρονικόν Μεγάλης Τραγωδίας- Το Έπος της Μικράς Ασίας», Εκδ. «Εστίας», Β΄
Έκδοσις, Αθήναι, 1971.
-Βρυώνη Σπύρου «Η παρακμή
του Μεσαιωνικού Ελληνισμού στη Μικρά Ασία και η διαδικασία εξισλαμισμού (11ος-15ος
αιώνας)», ΜΙΕΤ, Αθήνα, 1996.
-Δεσποτόπουλου Κων.
«Ιστορικά», Εκδ. Παπαζήση, Αθήνα, 2012
-Ζακυθηνού Α. Διονυσίου
«Μεταβυζαντινά και Νέα Ελληνικά», Αθήναι, 1978.
-Ζαμπέλη Γερασίμου
«Ιστορία της Εκκλησίας της Λευκάδος», Λευκάδα, 2003.
-Ζαμπέλιου Σπυρίδωνος
«Άσματα Δημοτικά της Ελλάδος», Κέρκυρα, Ερμής, 1852.
-Ζαμπέλιου Σπυρίδωνος
«Κρητικοί Γάμοι», Νεοελληνική Βιβλιοθήκη Ιδρ. Κώστα και Ελένης Ουράνη, Αθήνα, 1989.
-Μπαλλή Άννας «Κάποιες
δασκάλες κάποτε...Μαρτυρίες». Εκδ. Πελασγός, Αθήναι, 1994.
-Ξηραδάκη Κούλας «Από τα
Αρχεία του Ελεγκτικού Συνεδρίου – Παρθεναγωγεία και δασκάλες υποδούλου
Ελληνισμού», Αθήνα, 1972.
-Παρανίκα Ματθαίου «Περί
της εν τω Ελληνικώ Έθνει καταστάσεως των Γραμμάτων από Αλώσεως
Κωνσταντινουπόλεως (1453)μέχρι αρχών της Ενεστώσης (ΙΘ΄) Εκατονταετηρίδος», Εν
Κωνσταντινουπόλει, Εκ του Τυπογραφείου Α. Κορομηλά, 1867. Ανατ. Διονυσίου Νότη
Καραβία, Αθήνα, ΜCMXCII.
-«Παιδεία και Εθνική
Συνείδηση στον Ελληνικό Κόσμο από την Άλωση μέχρι τις παραμονές της Επανάστασης
του 1821». Πρακτικά Συνεδρίου, Εναλλακτικές Εκδόσεις - Μανιφέστο – Χριστιανική,
Αθήνα, 2014.
-Ράνσιμαν Στήβεν «Η
Μεγάλη Εκκλησία εν αιχμαλωσία», Εκδ. Μπεργαδή, Αθήνα 1979.
-Ρώμα Διονυσίου «Το
Ρεμπελιό των Ποπολάρων – Περίπλους (1570-1870)», 2η Έκδ., Εστία,
1979.
-Σάθα Κωνστατίνου
«Τουρκοκρατούμενη Ελλάς», Εκδ. τέκν. Ανδρ. Κορομηλά, Αθήνησι, 1869.
-Σολωμού Διονυσίου
«Άπαντα», Εκδ. Ίκαρος, Ε΄ Έκδοση, 1986.
Παρασκευή 25 Μαρτίου 2016
Πίσω ολοταχώς το ελληνικό σχολείο
Τσίρκο!
Αμερικανοί πανεπιστημιακοί παρουσιάζουν στους Ελληνες συστήματα που
εφαρμόζονται επί χρόνια στις ΗΠΑ, αλλά το ελληνικό σχολείο δυσκολεύεται
να τα υποστηρίξει, διότι έχει μείνει ουραγός στην ψηφιακή εποχή, και η
ανανέωση του τεχνολογικού εξοπλισμού έχει σταματήσει επί υπουργείας
Αριστείδη Μπαλτά.
Μάλλον
οι Αμερικανοί θέλησαν να επαναφέρουν στη σκληρή πραγματικότητα τους
Ελληνες συνομιλητές τους, αφού για να καταδείξουν την αποστήθιση που
«υπηρετεί» το εκπαιδευτικό μας σύστημα χρησιμοποίησαν το παράδειγμα της
Σούλας, μαθήτριας που κάθεται σε ξύλινο θρανίο (από τη δεκαετία του 1980
αποσύρθηκαν), βαριέται και χαζεύει έξω από το παράθυρο, ενώ έχει βιβλία
με κεφάλαια όπως «Οι μαργαρίτες και οι παπαρούνες», «Προτάσεις για
βελτίωση της ζωής στην Κένυα» και «Ολα τα πουλιά δεν είναι ίδια».
Από
την άλλη, πρώην υπουργός Παιδείας της Πορτογαλίας εστίασε στην
αναβάθμιση των δημόσιων σχολείων, ώστε να φτάσουν στο ίδιο σημείο με τα
καλύτερα ιδιωτικά. Ωστόσο στην Ελλάδα ο υπουργός Νίκος Φίλης και οι
σύμβουλοί του επιδιώκουν να υποβαθμίσουν τα ιδιωτικά στο επίπεδο των
δημοσίων.
Ειδικότερα, χθες στο υπουργείο
Παιδείας ήταν η πρώτη «Ημέρα προβληματισμού», όπως με στόμφο έχουν
βαφτισθεί ημερίδες με ειδικούς, Ελληνες και ξένους. Είχαν προσκληθεί η
Μαίρη Καλαντζή, ελληνικής καταγωγής πανεπιστημιακός στο Ιλινόις, ο Bill
Cope, επίσης καθηγητής στο Ιλινόις, και η Maria de Lurdes Rodrigues,
υπουργός Παιδείας της σοσιαλιστικής κυβέρνησης στην Πορτογαλία από το
2005 έως το 2009.
Στη συζήτηση παρενέβη η
αναπληρώτρια υπουργός Σία Αναγνωστοπούλου, η οποία τόνισε ότι «στον
διάλογο, εκτός από το ερώτημα ποιο εκπαιδευτικό σύστημα θέλουμε,
προστίθεται το ερώτημα ποια Ευρώπη θέλουμε και τι πολίτες θέλουμε».
Πάντως, για να υιοθετηθεί η αριστερή κουλτούρα που έχει στο μυαλό της η
κ. Αναγνωστοπούλου, θα πρέπει να αλλάξει άρδην το ελληνικό σχολείο όπως
στήθηκε (βιβλία, διδακτικές μέθοδοι) τα τελευταία 40 χρόνια. Λεφτά
υπάρχουν γι’ αυτό;
Η κ. Καλαντζή παρουσίασε τρία
εκπαιδευτικά μοντέλα: το «διδακτικό», το «προοδευτικό» και
«αναστοχαστικό» και το «συμπεριληπτικό», «που είναι επηρεασμένο από τη
δυναμική των νέων τεχνολογιών, τις έννοιες της συμμετοχικής
πολιτειακότητας και των μετεθνικών ταυτοτήτων», που μάλλον δείχνει να
προκρίνει η ομάδα του εθνικού διαλόγου. Λεφτά γι’ αυτό υπάρχουν;
Υπενθυμίζεται ότι το ευρωπαϊκής χρηματοδότησης ψηφιακό σχολείο κατέστη
παρελθόν επί Αριστείδη Μπαλτά. Η κ. Καλαντζή έθεσε, βέβαια, και το θέμα
των οικονομικών της εκπαίδευσης (κάτι που σημαίνει και αυτονομία των
σχολείων στις προσλήψεις) αλλά αυτά είναι... νεοφιλελεύθερα πράγματα.
Η κ. Καλαντζή μάλλον εκνευρίστηκε
με μία ομιλήτρια που συνεχώς γκρίνιαζε για τα κακά της εκπαίδευσης, και
της απάντησε: «I want action, I want advocacy, not only critique».
Από την πλευρά του, ο κ. Cope
(απασχολείται στο γνωστικό πεδίο της μάθησης στην ψηφιακή εποχή)
εμφανίστηκε άθελά του να σαρκάζει την ελληνική πραγματικότητα,
χρησιμοποιώντας το παράδειγμα της μαθήτριας Σούλας που βαριέται να
αποστηθίζει. Ο πανεπιστημιακός ανέφερε πως η νέα τεχνολογία βοηθά το
παιδί να ανακαλύπτει και ίσως να παράγει γνώση, αλλά οι αριστεροί
βερμπαλιστές του υπουργείου μίλησαν για «μετατόπιση του κέντρου βάρους
από την ατομοκεντρική εκπαίδευση σε μια παιδαγωγική που εστιάζει στην
επίλυση προβλημάτων και στη συνεργατικότητα».
Η κ. Rodrigues ανέφερε ότι οι
παρεμβάσεις επί θητείας της αφορούσαν τόσο τον ριζικό ανασχεδιασμό της
σχολικής ζωής και του τρόπου λειτουργίας της σχολικής μονάδας όσο και
την ενίσχυση της επαγγελματικής παιδείας.
Ο πρόεδρος της επιτροπής διαλόγου
Αντώνης Λιάκος έκλεισε τις εργασίες της «Ημέρας προβληματισμού».
Απευθυνόμενος από μικροφώνου στο κοινό του –το ζωντανό ήταν μικρό, το
διαδικτυακό απροσμέτρητο, ελπίζω– απεφάνθη: «Προκειμένου να μπορέσει να
χαραχτεί πολιτική, είναι κρίσιμο το άνοιγμα στις ιδέες».
A. ΛΑΚΑΣΑΣ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
Πέμπτη 24 Μαρτίου 2016
Μνημειώδες και ανεπανάληπτο το μήνυμα του Υπουργού Παιδείας για την επέτειο της 25ης Μαρτίου
("δείτε το προτού το κατεβάσουν" που θα λέγαμε αλλού)
«Η
25η Μαρτίου συμβολίζει τα γενέθλια της σύγχρονης Ελλάδας. Γι αυτό και
τα γιορτάζουμε με δυναμισμό κάθε χρόνο, ανανεώνοντας τη ματιά μας στην
Επανάσταση του 1821, καθώς τη στοχαζόμαστε μέσα σε νέες κάθε φορά
συνθήκες.
Επίκεντρο της γιορτής, διαχρονικά, είναι
το σχολείο, όχι μόνο γιατί τα παιδιά, ως οι νέοι πολίτες πρέπει να
μάθουν να τιμούν και να σέβονται την πατρίδα τους, αλλά και γιατί η
παιδεία έπαιξε τον αποφασιστικό ρόλο στη γέννηση και στη δημιουργία της
εθνικής μας συλλογικότητας.
Στα χρόνια πριν από την Επανάσταση υπήρξε
μια έκρηξη ενδιαφέροντος για το σχολείο και για το βιβλίο. Ακόμη και
μικρές, απομονωμένες, ορεινές ή νησιωτικές κοινότητες, με τους πενιχρούς
οικονομικούς τους πόρους, αναζήτησαν δασκάλους, συντήρησαν σχολεία,
δημιούργησαν βιβλιοθήκες.
Αλλά και αυτοί που έδωσαν το περιεχόμενο
ιδεών του καινούργιου έθνους, από τον Κοραή έως τον Καποδίστρια – και
παρά τις ιδεολογικές και πολιτικές τους διαφορές – στην ανάπτυξη της
παιδείας συγκέντρωσαν το ενδιαφέρον τους και αφιέρωσαν τις
δραστηριότητές τους. Η εκπαίδευση υπήρξε ο μοχλός με τον οποίο η
κοινωνία μας αναδύθηκε στη χορεία των εθνών της σύγχρονης Ευρώπης.
Μοχλός και κινητήρια δύναμη, τόσο πριν, όσο και έπειτα από την
Επανάσταση.
Θα πρέπει κάποτε να τιμήσουμε τις χιλιάδες
αφανείς δασκάλες και δασκάλους, που τον 19οαιώνα και ως τα μέσα του
20ου αιώνα, πήγαν στα πιο απρόσιτα μέρη, όπου δεν υπήρχε ακόμη
συγκοινωνία, για να χτίσουν με τα χέρια τους σχολεία, να διδάξουν γενιές
γενεών, να οργανώσουν μαθητικές κοινότητες, να γίνουν τα στηρίγματα των
τοπικών κοινωνιών.
Θα πρέπει επίσης να ξανασκύψουμε στο έργο
των εκπαιδευτικών μεταρρυθμιστών, που συνέδεσαν την γλωσσική με την
εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, παρά τους διωγμούς και τις λοιδορίες που
υπέστησαν. Όλοι αυτοί αφιέρωσαν τις διανοητικές τους δυνάμεις, για να
ξαναδώσουν σε μια εκπαίδευση αποστεωμένων γνώσεων το φιλί της σύγχρονης
ζωής, για να συνδέσουν τη μάθηση με την απόλαυση του πολιτισμού.
Οι δημοτικιστές εκπαιδευτικοί ήταν επίσης
ανάμεσα στους πιο δραστήριους οργανωτές της Αντίστασης στο φασισμό, στα
χρόνια της Κατοχής, και πολλοί πλήρωσαν με χρόνια φυλακής, εξορίας,
διώξεων. Μέσα από αυτούς τους αγώνες το αίτημα της Παιδείας, έγινε
κεντρικό στους λαϊκούς και νεολαιίστικους αγώνες στη δεκαετία του ’60,
και το σύνθημα Ψωμί-Παιδεία-Ελευθερία κυριαρχούσε στην εξέγερση του
Πολυτεχνείου.
Και στα δύσκολα χρόνια της κρίσης, με τις
τεράστιες περικοπές στην εκπαίδευση, αλλά και τη δυσφήμιση που
υπέστησαν, οι δασκάλες και οι δάσκαλοι, οι καθηγητές και οι καθηγήτριες
συμμετείχαν σε έναν άθλο που δεν τους έχει αναγνωριστεί: Ενώ είδαμε γύρω
μας το κράτος να αποδιοργανώνεται και τους περισσότερους θεσμούς να
καταρρέουν, αυτοί κράτησαν το σχολείο όρθιο. Μπόρεσαν επίσης, σε μεγάλο
βαθμό, ακαθοδήγητοι και χωρίς θεσμική στήριξη, να απορροφήσουν και να
ενσωματώσουν στο σχολείο τα παιδιά των μεταναστευτικών κυμάτων κατά τα
τελευταία 25 χρόνια.
Αν λοιπόν στους δύο αιώνες της ελληνικής
ανεξαρτησίας, η εκπαίδευση υπήρξε ο κεντρικός άξονας της εθνικής
χειραφέτησης και της κοινωνικής προόδου, μπορεί σήμερα η εκπαιδευτική
μεταρρύθμιση να αποτελέσει τη δύναμη εκείνη που θα βγάλει την ελληνική
κοινωνία από τη βαθειά κρίση, που θα τη βοηθήσει να ανταπεξέλθει με
ανθρωπισμό και αξιοπρέπεια στις νέες κρίσιμες συνθήκες που ορίζει η
προσφυγική κρίση;
Πώς θέλουμε το σχολείο, τί πρέπει να κάνουμε για την εκπαίδευσή μας σήμερα;
Ποιό μέλλον θέλουμε για την κοινωνία μας και τι μπορεί να κάνει το σχολείο για να το προετοιμάσει;
Αυτά είναι τα ερωτήματα μέσα από τα οποία
θα πρέπει να αναστοχαστούμε την επέτειο της Επανάστασης του 21, και τον
ρόλο της εκπαίδευσης στην ιστορία μας, συνδέοντας κριτικά το παρόν με το
παρελθόν, αλλά και με το μέλλον. Γιατί αν μια κοινωνία χάσει την
εμπιστοσύνη στο μέλλον της, χάνει επίσης την εκτίμησή της στο παρελθόν
της.»
Τετάρτη 23 Μαρτίου 2016
Πώς μετατρέπουμε στην Ελλάδα την μετριότητα σε "αριστεία" από το Δημοτικό (με τη σαφή προτροπή σχολικών συμβούλων για υψηλούς βαθμούς)
Γιατί η τράπεζα θεμάτων μετράει τον πυρετό του Ελληνικού σχολείου κατά τη ρήση ενός φροντιστή;
Βαθμολόγηση στο Δημοτικό Σχολείο: Τι μας δείχνουν οι Βαθμοί; Η περίπτωση της Δυτικής Αθήνας
Του Δημήτρη Ζμπάινου
Περίληψη
Σε
μια προσπάθεια να μελετηθεί η βαθμολόγηση στο Δημοτικό Σχολείο
συγκεντρώθηκαν και αναλύθηκαν βαθμολογίες 1014 μαθητών των δύο
τελευταίων τάξεων Δημοτικών Σχολείων της Δυτικής Αθήνας. Η ανάλυση
έδειξε ότι γενικά οι βαθμολογίες είναι τόσο ψηλές που εγείρουν θέματα
σκοπιμότητας της βαθμολόγησης στο Δημοτικό Σχολείο.
Εισαγωγή
Πολύ
συχνά στη βιβλιογραφία οι βαθμοί του σχολείου χρησιμοποιούνται ως
μεταβλητή που απεικονίζει αριθμητικά την ακαδημαϊκή επίδοση των μαθητών
Επίσης, η πληροφόρηση των γονιών ή των άλλων δασκάλων ενός σχολείου
σχετικά με την ακαδημαϊκή επίδοση των μαθητών έχει εμφανιστεί ως ένας
από τους κύριους ρόλους της βαθμολόγησης (Blok κ.α. 2002).
Είναι όμως ο σχολικός βαθμός και μάλιστα στο Δημοτικό Σχολείο αποτύπωση μόνο της ακαδημαϊκής επίδοσης του μαθητή;
Το
συμπέρασμα που συνάγεται από τη διεθνή και την περιορισμένη ελληνική
βιβλιογραφία σχετικά με το παραπάνω ερώτημα, δείχνει ότι ο βαθμός του
μαθητή δεν αποτυπώνει μόνο την ακαδημαϊκή επίδοση του, αλλά επηρεάζεται
και από μια σειρά άλλους παράγοντες που οι δάσκαλοι κρίνουν σημαντικούς.
(Pilcher, 1994, Natrielo & Dornsbusch 1984, Cizek & Fitzerald, 1995, Stiggins κ.α., 1989, Wood & Napthali, 1975, Blount, 1997, Hills, 1991, Zbainos, 1999, Zbainos & Hallam, 2002, Ζμπάινος και Hallam,
2002 ). Είναι χαρακτηριστικό ότι οι διεθνείς έρευνες καταλήγουν στο
ίδιο συμπέρασμα από τις αρχές του περασμένου αιώνα μέχρι σήμερα, παρόλη
την αλλαγή των εκπαιδευτικών διαδικασιών και συστημάτων.
Το
κοινό μεθοδολογικό στοιχείο όλων σχεδόν των ερευνών που περιγράφουν τις
πρακτικές βαθμολόγησης των εκπαιδευτικών, είναι ότι οι συμμετέχοντες
είναι συνήθως δάσκαλοι οι οποίοι αναφέρονται στην βαθμολόγησή τους. Όση
όμως προσπάθεια για εγκυρότητα και αξιοπιστία και αν καταβληθεί, είναι
αδύνατο για τον ερευνητή να αποφύγει τις απαντήσεις των συμμετεχόντων
σύμφωνα με το λεγόμενο «κοινωνικά επιθυμητό». Όσο λοιπόν και αν αυτού
του είδους οι έρευνες έχουν συμβάλει στη γνώση μας για τη βαθμολόγηση,
δεν έχουν διασταυρωθεί και εμπλουτιστεί με ερευνητικά δεδομένα που
έχουν προκύψει από χρήση άλλων μεθοδολογικών προσεγγίσεων. Η παρούσα
έρευνα αποτέλεσε μία προσπάθεια να επεκταθεί ο προβληματισμός σχετικά με
τους βαθμούς στο Δημοτικό Σχολείο ερευνώντας τους βαθμούς καθαυτούς και
όχι το τι λένε οι δάσκαλοι για τους βαθμούς τους.
Μεθοδολογία
Το
δείγμα αποτελείτο από 1.014 μαθητές των 2 τελευταίων τάξεων του
Δημοτικού από 12 διαφορετικά σχολεία της Δυτικής Αθήνας (Γ’ Αθηνών).
Ελήφθη μέριμνα έτσι ώστε να συμπεριλαμβάνονται στο δείγμα σχολεία από
«καλές» περιοχές της Δυτικής Αθήνας όπως την Πετρούπολη όσο και από πιο
«υποβαθμισμένες» γειτονιές όπως π.χ. του Ιλίου.
Η
περίπτωση της Δυτικής Αθήνας προτιμήθηκε στη δειγματοληψία λόγω της
κοινωνικής προέλευσης μεγάλης πλειοψηφίας των μαθητών. Θεωρήθηκε ότι οι
μαθητές της Δυτικής Αθήνας, στη πλειοψηφία τους, προέρχονται από
χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα, συγκριτικά τουλάχιστον με μαθητές άλλων
περιοχών. Αυτό, στον τομέα της βαθμολόγησης μπορεί να σημαίνει ότι οι
βαθμοί των μαθητών του δείγματος είναι λιγότερο επηρεασμένοι από
εξωγενείς παράγοντες όπως φροντιστήρια, οικογενειακές παρεμβάσεις κτλ.
Χρησιμοποιήθηκαν
οι βαθμολογίες των δύο τελευταίων τάξεων του Δημοτικού Σχολείου
εξαιτίας του ότι, αφενός, μόνο σε αυτές η βαθμολογία είναι αριθμητική
και επιτρέπει επαγωγική στατιστική ανάλυση και, αφετέρου, οι βαθμολογίες
των δύο τελευταίων τάξεων είναι οι περισσότερο έγκυρες υπό την έννοια
ότι σε αυτές τις τάξεις ο βαθμός αντικατοπτρίζει την ακαδημαϊκή επίδοση
περισσότερο από ότι σε άλλες τάξεις. Ελήφθησαν όλες οι βαθμολογίες όλων
των μαθημάτων όλων των μαθητών ξεχωριστά και όχι οι μέσοι όροι που έχουν
υπολογισθεί στρογγυλοποιημένοι. (Ένα σχολείο με 77 μαθητές των 2
τελευταίων τάξεων για άγνωστους λόγους δεν είχε βαθμολογία στα Αγγλικά.
Σ’ αυτό το μάθημα η βαθμολογία παρέμεινε κενή και δεν χρησιμοποιήθηκε
καμία τεχνική αντικατάστασης των τιμών που έλειπαν0.
Οι
μισοί μαθητές φοιτούσαν κατά το σχολικό έτος 2000 – 2001 στην Ε΄
Δημοτικού, ενώ οι άλλοι μισοί στην Στ΄. Το δείγμα επίσης εμφανίζεται
ισορροπημένο και όσον αφορά το φύλο των μαθητών. Συγκεκριμένα, το 47,7%
του δείγματος ήταν κορίτσια και το 52,3% αγόρια.
Ένας ακόμη διαχωρισμός του δείγματος αφορούσε την εθνικότητα των μαθητών. Οι μαθητές χωρίστηκαν σε αυτόχθονες και μή όπου
στους δεύτερους συμπεριλαμβάνονται όλοι οι μη αυτόχθονες, συγκεκριμένα,
παιδιά μεταναστών, παλιννοστούντες από την πρώην Σοβιετική Ένωση, καθώς
και παιδιά Αλβανικής καταγωγής που γεννήθηκαν στην Ελλάδα. Ορισμένες
δυσκολίες που ανέκυψαν περί του ποιοι είναι και ποιοι όχι μη αυτόχθονες,
επιλύθηκαν σε συνεργασία μετο/τη διευθυντή/ντρια του
σχολείου. Το 6,9% του δείγματος αποτελείτο από μη αυτόχθονες και το
υπόλοιπο 93,1% αυτόχθονες. Χωρίς να θεωρείται ότι αυτό το ποσοστό είναι
χαμηλό, φαίνεται ότι στα δυτικά προάστια το ποσοστό των μεταναστών δεν
είναι τόσο ψηλό όσο σε άλλες περιοχές π.χ. κεντρική Αθήνα.
Αποτελέσματα
1. Επιδόσεις Γενικά
Η
πρώτη ανάλυση των βαθμών του δείγματος δείχνει ότι ο γενικός μέσος όρος
των βαθμολογιών όλων των τριμήνων των μαθητών του δείγματος είναι πολύ
ψηλός (8,98). Το συμπέρασμα που συνάγεται από τη συχνότητα των
στρογγυλοποιημένων μέσων όρων είναι ότι μόνο το 0,8% των μαθητών του
δείγματος έχει γενικό μέσο όρο 5, ενώ το 40,6% έχει μέσο όρο 10.
Αν παρουσιασθούν οι μέσοι όροι των βαθμολογιών των μαθηtών των αριστούχων μαθητών είναι 72%.
Θα
μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί ότι ο μέσος όρος εμφανίζεται τόσο υψηλός
εξαιτίας του γεγονότος ότι σε αυτόν συμπεριλαμβάνονται βαθμοί σε
μαθήματα όπως η γυμναστική και η αισθητική αγωγή, που, κατά παράδοση
βαθμολογούνται με τους μεγαλύτερους δυνατούς βαθμούς. Γι’ αυτόν το λόγο
αφαιρέθηκαν οι βαθμοί αυτοί. Ο νέος μέσος όρος ονομάστηκε «ακαδημαϊκός»
για να διαφοροποιηθεί από το γενικό μέσο όρο. Ο ακαδημαϊκός μέσος όρος
υπολογίστηκε στο 8,78 και είναι στατιστικά σημαντικά χαμηλότερος από τον
γενικό μέσο όρο (t= 32,62, p=
0,000). Το πρώτο συμπέρασμα που συνάγεται λοιπόν είναι ότι οι βαθμοί
της γυμναστικής και της αισθητικής αγωγής ανεβάζουν στατιστικά σημαντικά
τη γενική βαθμολογία των μαθητών του δείγματος. Μια περαιτέρω εμβάθυνση
δείχνει ότι αυτοί που κυρίως επωφελούνται στο μέσο από την επίπτωση των
«μη ακαδημαϊκών» μαθημάτων είναι οι μαθητές με τις χαμηλότερων
επιδόσεων και όχι αυτοί των ψηλών διότι οι δεύτεροι έχουν έτσι και
αλλιώς ψηλούς βαθμούς.
Παρόλα
αυτά, επί της ουσίας, ο ακαδημαϊκός μέσος όρος 8,8 δεν είναι πολύ
διαφορετικός από τον γενικό μέσο όρο 9 παρόλη τη στατιστικά σημαντική
διαφορά. Με δεδομένο ότι ένας μαθητής του 9 θεωρείται άριστος, θα
μπορούσε να διατυπωθεί το επιχείρημα, ότι ο μέσος μαθητής των δυτικών
προαστίων είναι άριστος. Αυτό που κατά πάσα πιθανότητα συμβαίνει
είναι, ότι κατά μέσο όρο οι μαθητές των δυτικών προαστίων βαθμολογούνται
με άριστους βαθμούς.
2. Επιδόσεις ανά μάθημα
Φάνηκε
παραπάνω ότι η φυσική και η αισθητική αγωγή βαθμολογούνται με γενικά
μεγαλύτερους βαθμούς με αποτέλεσμα να αυξάνουν τον μέσο όρο των
βαθμολογιών. Αλλά και η βαθμολογία στα «ακαδημαϊκά» γνωστικά αντικείμενα
διαφέρει και μάλιστα αρκετά.
Οι διαφορές των μέσων όρων των βαθμολογιών των διαφόρων μαθημάτων διαφέρουν μεταξύ τους στατιστικά σημαντικά (F= 540,10, p=
0,000) Μετά την Αισθητική και τη Φυσική Αγωγή, τα μαθήματα με τους
μεγαλύτερους βαθμούς, φαίνεται να ακολουθούν τα λεγόμενα «δευτερεύοντα»
μαθήματα δηλ. τα Θρησκευτικά, η Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή, και η
Ιστορία. Ακολουθούν τα γλωσσικά μαθήματα (ελληνικά και αγγλικά), και οι
χαμηλότεροι βαθμοί φαίνεται να δίνονται στα λεγόμενα «θετικά» μαθήματα
δηλαδή τη Γεωγραφία, τη Φυσική και τα Μαθηματικά. Παρά το γεγονός των
στατιστικά σημαντικών διαφορών μεταξύ των μέσων βαθμολογιών των διαφόρων
μαθημάτων, η βαθμολογία σε καθ΄ ένα από αυτά είναι υψηλή.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση των μαθηματικών, όπου με μέσο όρο 8,54
και τ.α. 1,36 είναι το μάθημα με το χαμηλότερο μέσο όρο βαθμολογίας.
Η ανάλυση των συναφειών μεταξύ των μέσων όρων των βαθμολογιών των μαθημάτων οδηγεί σε ενδιαφέροντα συμπεράσματα:
Θρησκ.
|
Γλώσσ.
|
Μαθημ.
|
Ιστορία
|
Γεωγρ.
|
Φυσική
|
Αγωγή
|
Αισ. Αγ.
|
Γυμν.
|
Αγγλικά
| |
Θρησκ
|
0,79
|
0,77
|
0,80
|
0,82
|
0,80
|
0,82
|
0,48
|
0,31
|
0,67
| |
Γλώσσ
|
0,79
|
0,86
|
0,86
|
0,86
|
0,86
|
0,83
|
0,43
|
0,32
|
0,76
| |
Μαθημ.
|
0,77
|
0,86
|
0,85
|
0,88
|
0,88
|
0,81
|
0,39
|
0,31
|
0,70
| |
Ιστορία
|
0,80
|
0,86
|
0,85
|
0,90
|
0,89
|
0,86
|
0,40
|
0,29
|
0,74
| |
Γεωγρ
|
0,82
|
0,86
|
0,88
|
0,90
|
0,92
|
0,86
|
0,41
|
0,32
|
0,74
| |
Φυσική
|
0,80
|
0,86
|
0,88
|
0,89
|
0,92
|
0,86
|
0,42
|
0,29
|
0,74
| |
Αγωγή
|
0,82
|
0,83
|
0,81
|
0,86
|
0,86
|
0,86
|
0,43
|
0,33
|
0,73
| |
Αισ. Αγ.
|
0,48
|
0,43
|
0,39
|
0,40
|
0,41
|
0,42
|
0,43
|
0,10
|
0,34
| |
Γυμν.
|
0,31
|
0,32
|
0,31
|
0,29
|
0,32
|
0,29
|
0,33
|
0,10
|
0,33
| |
Αγγλικά
|
0,67
|
0,76
|
0,70
|
0,74
|
0,74
|
0,74
|
0,73
|
0,34
|
0,33
|
Όλες οι συνάφειες (Pearsons r) που φαίνονται στον παραπάνω πίνακα είναι στατιστικά σημαντικές (p =
0,000). Το πρώτο συμπέρασμα στο οποίο οδηγούμαστε αναλύοντας τον
παραπάνω πίνακα είναι ότι όλα τα μαθήματα με εξαίρεση την Αισθητική και
τη Φυσική Αγωγή εμφανίζουν υψηλότατες συνάφειες μεταξύ τους (από 0,7 έως
0,9). Αυτό οδηγεί στο συμπέρασμα ότι οι μαθητές γενικά όταν
θεωρούνται «καλοί» να βαθμολογούνται με μεγάλους βαθμούς σε όλα τα
μαθήματα, ενώ οι μαθητές που θεωρούνται «αδύνατοι» να βαθμολογούνται με
γενικά χαμηλότερους βαθμούς. Αυτό με εξαίρεση την Αισθητική και τη
Φυσική Αγωγή όπου όπως έχουμε δει ότι βαθμολογούνται όλοι σχεδόν οι
μαθητές με τους υψηλότερους δυνατούς βαθμούς. Ενδιαφέρον επίσης
παρουσιάζει και η στήλη των Αγγλικών όπου οι συνάφειες με τις
βαθμολογίες των άλλων μαθημάτων αν και σχετικά ψηλές, είναι χαμηλότερες
από αυτές που εμφανίζονται μεταξύ των άλλων μαθημάτων. Με άλλα λόγια οι
υψηλές συνάφειες παρατηρούνται στα μαθήματα που βαθμολογούνται από τον
ίδιο εκπαιδευτικό, και οι χαμηλότερες μεταξύ βαθμολογιών
διαφορετικών εκπαιδευτικών.
3. Βαθμολογίες ανά τρίμηνο
Ένα
άλλο χαρακτηριστικό των βαθμών των δύο τελευταίων τάξεων του Δημοτικού
σχολείου είναι η άνοδος της βαθμολογίας των μαθητών από τρίμηνο σε
τρίμηνο. Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζονται οι μέσοι όροι της
ακαδημαϊκής βαθμολογίας των μαθητών ανά τρίμηνο.
Φαίνεται
καθαρά ότι ο μέσος όρος της βαθμολογίας αυξάνεται ανά τρίμηνο. Στο α
τρίμηνο ο Μέσος Όρος είναι 8,57 με Τυπική Απόκλιση 1,20, στο β΄ Μ.Ο. 8,84 με Τ.Α 1,14 και στο γ΄ ο Μ.Ο είναι 8,92 με Τ.Α 1,14. Οι διαφορές είναι στατιστικά σημαντικές τόσο μεταξύ του Α και του Β τριμήνου ( t=-22,54, p = 0,000) όσο και μεταξύ του Β και του Γ ( t=-7,65, p = 0,000).
Η
εμφανής βελτίωση της βαθμολογίας ανά τρίμηνο γίνεται ακόμη περισσότερο
εύγλωττη από τα παρακάτω στοιχεία. Φαίνεται το 70,2% των μαθητών να
βελτιώνει τη βαθμολογία του από το Α΄ στο Β΄ τρίμηνο, με μόλις το 8,8%
να χειροτερεύει, ενώ τα ποσοστό της βελτίωσης περιορίζεται στο 40,1% από
το Β΄ στο Γ΄ τρίμηνο. Το ποσοστό της βελτίωσης είναι σχετικά χαμηλό από
το Β΄ στο Γ΄ τρίμηνο εξαιτίας του ότι το μεγαλύτερο ποσοστό
των βαθμών του Β΄ τριμήνου είναι ήδη πολύ ψηλοί ώστε να μπορούν να
αυξηθούν περαιτέρω.
Το
συμπέρασμα είναι πρόδηλο: Η βαθμολογία των μαθητών των δύο τελευταίων
τάξεων του Δημοτικού αυξάνεται στατιστικά σημαντικά από τρίμηνο σε
τρίμηνο. Αυτό που δεν είναι εμφανές είναι το γιατί συμβαίνει αυτό:
Οφείλεται στην άνοδο της επίδοσης του μαθητή, ή σε μια παράδοση που
θέλει τους εκπαιδευτικούς να ανεβάζουν τους βαθμούς από τρίμηνο σε
τρίμηνο ανεξάρτητα από την επίδοσή τους;
Συμπεράσματα
Δε
μπορεί να ισχυριστεί κάποιος ότι τα ευρήματα αυτής της έρευνας εξαιτίας
της κατανομής του δείγματός της είναι γενικεύσιμα σε όλη την ελληνική
επικράτεια. Από την άλλη μεριά, δεν πιστεύεται ότι τα πράγματα είναι
πολύ διαφορετικά σε άλλες περιοχές, το αντίθετο μάλλον. Αν στη Δυτική
Αθήνα με τη συγκεκριμένη κοινωνική σύνθεση, παρατηρούνται π.χ. τόσο
μεγάλοι βαθμοί, θα μπορούσε κάποιος να υποθέσει τι θα γίνεται σε άλλες
περιοχές με περισσότερη οικογενειακή παρέμβαση στην εκπαίδευση των
παιδιών.
Η τάση προς επιείκεια των δασκάλων έχει καταδειχθεί επανειλημμένως (Pilcher, 1994, Natrielo & Dornsbusch 1984, Cizek & Fitzerald, 1995, Stiggins κ.α., 1989, Wood & Napthali, 1975, Nava κ.α., 1992, Blount, 1997, Hills, 1991, Zbainos, 1999, Zbainos & Hallam, 2002, Ζμπάινος και Hallam,
2002). Οι Έλληνες δάσκαλοι έχουν εμφανιστεί να δηλώνουν πρόθυμοι να
βάλουν μεγαλύτερους βαθμούς από την επίδοση των μαθητών επηρεαζόμενοι
από μια σειρά από χαρακτηριστικά των μαθητών που ποικίλουν από την
εμφάνιση και τη συμπεριφορά τους μέχρι τα κίνητρα και τη νοημοσύνη τους (Μπέλλας, 1995, Mavromatis 1996, Zbainos, 1999). Αυτό
που φάνηκε στην παρούσα μελέτη είναι ότι, εξαιτίας των παραπάνω λόγων,
οι βαθμοί που δίνονται στο Δημοτικό Σχολείο είναι σχεδόν ισοπεδωτικά
ψηλοί. Τόσο ψηλοί που τίθεται σε αμφισβήτηση η σκοπιμότητα ύπαρξής τους.
Το να μπαίνουν τόσο ψηλοί βαθμοί σε σχεδόν όλους τους μαθητές, είναι
αντίστοιχο του να μη μπαίνουν καθόλου βαθμοί, διότι ούτε τους γονείς
πληροφορούν για τις ακαδημαϊκές ανάγκες και επιδόσεις των μαθητών τους,
ούτε ως κίνητρο για τους μαθητές μπορεί να λειτουργήσουν, εφόσον
εμφανίζονται σχεδόν άριστοι όλοι σε όλα.
Τα
παραπάνω ισχύουν υποθέτοντας ότι οι βαθμολογίες είναι πλασματικές και
δεν αντικατοπτρίζουν την πραγματική επίδοση των μαθητών. Εάν
οι βαθμολογίες είναι έστω και σε ένα βαθμό αντικειμενικές και οι
επιδόσεις των μαθητών αντικειμενικά τόσο ψηλές, τότε τίθεται επιτακτικά
θέμα αλλαγής των αναλυτικών προγραμμάτων προς το δυσκολότερο.
Ασφαλώς
αυτή έρευνα δεν μπορεί να απαντήσει σε όλα τα ερωτήματα που προκύπτουν
από τη μελέτη των βαθμολογιών εξαιτίας του περιορισμένου δείγματος της
και ιδιαίτερα στον περιορισμένο χώρο της παρούσας περίληψης. Περισσότερη
έρευνα επί του θέματος κρίνεται ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ώστε να
συμβάλλει στη συζήτηση σχετικά με την αξιολόγηση στο Δημοτικό Σχολείο.
Παραπομπές
Blok, H., Otter, M., Roeleveld, J., (2002). Coping with conflicting demands: Student assessment in Duch Primary Schools, Studies in Educational Evaluation, 28 p.177-188
Blount, H. P. (1997). The Keepers of Numbers: Teachers' Perspectives on Grades. The Educational Forum, 61(Summer 1997), 329-334.
Cizek, G., & Fitzerald, S. (1995). Teachers' Assessment Practices: Preparation, Isolation and the Kitchen Sink. Educational Assessment, 3(2), 159-179.
Mavromatis, I. (1995). Classroom Assessment in Greek Primary Schools. Unpublished PhD Thesis, University of Bristol.
Μπέλλας, T. (1995). Πώς αξιολογεί ο δάσκαλος; Ιωάννινα: Έκδοση του Συγγραφέα
Natrielo, G., & Dornsbucsch, S. M. (1984). Teacher Evaluative Standards and Student Effort. New York: Longman.
Nava, F. J., & Loyd, B. (1992). An Investigation of Achievement and Nonachievement Criteria in Elementary and Secondary School Grading. Paper presented at the Annual Meeting of the American Educational Research Association., San Francisco, CA.
Pilcher, J. K. (1994). The Value Driven Meaning of Grades. Educational Assessment, 2(1), 69-88.
Stiggins,
R. J., Frisbie, D. A., & Griswold, P. A. (1989). Inside High School
Grading Practices: Building a Research Agenda. Educational Measurement: Issues and Practice, 8(2), 5-14.
Wood, R., & Napthali, W. A. (1975). Assessment in the Classroom: What do Teachers Look for? Educational Studies, 1(3).
Zbainos, D. (1999) What is Behind a Grade? Greek Primary School Teachers Descriptions of their Grading Criteria and Practices. PhD Thesis University of London, Institute of Education.
Zbainos,
D. & Hallam, S. (2002). Greek Primary School teachers’ descriptions
of their criteria and practices they adopt in assessing pupils’
academic attainment. The Psychology of Education Review 26(2) p.29-36.
Ζμπάινος, D. & Hallam, S., (2002). Βαθμολόγηση στο Δημοτικό Σχολείο: Προς τη δημιουργία ενός μοντέλου των παραγόντων και των πρακτικών που την επηρεάζουν. Σύγχρονη Εκπαίδευση 123 σ. 35-47.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)